Samtök á sviði heilbrigðismála og herþjónustu styðja þessa mynd.
Hún kemur þó ekki í stað læknisráðs, greiningar eða meðferðar.
Leitið til heilbrigðisstarfsfólks
áður en gerðar eru róttækar breytingar á lífsstíl.
HERBÚÐIR LANDGÖNGULIÐS FLOTANS
Hann stingur og ég stíg fram í átt að honum.
J. WILKS BARDAGAFRÆÐINGUR
Ég læt höndina síga. Hver er staðan núna?
Ég hef kennt bardagatækni hjá hinu opinbera
í yfir 15 ár.
Ég hef þjálfað menn á vegum Bandaríkjahers,
meðal annars sérsveitir hersins og lögreglunnar.
Hann ætlar að stinga mig. Ég bregst svona við.
Svo get ég farið hingað.
Næstum öll brögð sem ég kenni eru bönnuð
í blönduðum bardagaíþróttum.
Sjáið þið hvernig ég stjórna höfðinu á honum?
Þetta eru áhrifamikil og hættuleg brögð sem hægt er að beita
í raunverulegum aðstæðum. Til dæmis í sjálfsvörn.
Ef ég er hér.
-...Úti á götu. -Ég sný þér og nota hnéð.
-...Eða í stríði. -Beint í barkann.
Hné. Svo stígurðu aftur og losar þig.
Þá kemur byssan upp.
-Gott. -Hjá þeim snýst þetta um líf eða dauða.
Og mér er heiður að deila þekkingunni.
Sýndu mér vöðvana, James.
Má ég sjá vöðvana.
-Já. -Áfram, gerðu þetta aftur. Aftur.
Það var lagið.
Svona. Af krafti.
James var fjörmikið barn.
Hann lét ekki vel að stjórn.
James!
Kennarinn hans sagðist ekki ráða auðveldlega við hann
því hann væri svo... Ekki árásargjarn...
FORELDRAR JAMES
-Hann var fjörugur. -Já, fjörugur.
Það er líklega rétta orðið.
Ég fór með hann í æfingatíma í Kyokushinkai.
Það er karate-stíll sem einkennist af miklum aga og formfestu.
Það hafði róandi áhrif á hann.
Upp frá því átti karate hug hans og hjarta.
Bruce Lee var hetjan hans og prýddi veggina í herberginu hans.
Líkt og marga stráka dreymdi mig um að verða bardagameistari
sem gæti sigrast á vondu körlunum.
Þegar ég var unglingur var ráðist á mig og ég laminn illa.
Þá stóð ég frammi fyrir því
að allar stílfærðu karate-hreyfingarnar
sem ég hafði æft árum saman voru vita gagnslausar.
Ég komst að því að Bruce Lee hafði lent í því sama
þegar hann var á mínum aldri.
Þá hóf hann leitina að sannleikanum í bardaga.
BOX-ÆFINGAR
JAPANSKT JIU-JITSU
Lee kynnti sér ólíka bardagalist og nýtti sér það besta úr hverri grein.
Hugmyndafræði hans var einföld.
Kannaðu eigin reynsluheim.
Tileinkaðu þér það sem nýtist, hafnaðu því sem ekki nýtist
og bættu við frá eigin hjarta.
BESTI BARDAGAKAPPINN
Ég hét því að feta í fótspor Lees með hugmyndafræði hans að vopni.
Fimmtán árum og fimm svörtum beltum síðar
fékk ég tækifæri til að láta reyna á afrakstur æfinganna.
Góð samsetning hjá Wilks.
-Johnson reynir að svara fyrir sig. -Gott hnéspark hjá Wilks.
-Johnson á bágt. -Wilks sækir fram.
Einn krókur og hann nær kyrkingu. Hann heldur honum.
Þarna er höndin!
-Hann bankar. -Þessu er lokið.
-Þetta er ótrúlegt. -James Wilks er besti bardagakappinn.
Nokkrar sekúndur voru eftir.
Stórkostleg frammistaða hjá James Wilks.
James Wilks frá Leicester í Englandi er besti bardagakappinn.
BESTI BARDAGAKAPPI Í VELTIVIGT 20. JÚNÍ 2009
Svo meiddist ég.
Ég barðist við verðandi þungavigtarmeistara
og reif liðbönd í báðum hnjám.
Ég gat hvorki æft né þjálfað næstu sex mánuði.
Í meira en þúsund klukkutíma
las ég ritrýndar greinar um endurhæfingu og næringu
í leit að leiðum til að ná mér aftur á strik
eins fljótt og auðið væri.
FORNLEIFAFRÆÐI
Ég fann efni um skylmingaþræla til forna.
EFESUS, TYRKLANDI
Grafreitur skylmingaþrælanna í Efesus er sá eini
með beinum fjölmargra skylmingaþræla.
DR. KANZ MEINAFRÆÐINGUR
Við fornleifauppgröft fundust bein að minnsta kosti 68 skylmingaþræla.
Yfir fimm þúsund bein hafa verið rannsökuð.
Þversnið beinanna sýnir mikið magn steinefna og beinþéttni
sem bendir til þess að krefjandi æfingar og heilsusamlegt mataræði
hafi stuðlað að uppbyggingu vöðva og beina.
Vegna þessa mataræðis voru skylmingaþrælarnir kallaðir Hordearii
sem þýðir „sá sem maular baunir og bygg“.
Við vitum að beinin fá mismikið magn af strontíni
úr fæðunni sem við neytum.
Grænmetisætur fá meira strontín en kjötætur.
Ef strontín-magn er lítið í sýninu
er loginn blár á litinn.
Ef strontín-magnið er mikið verður loginn rauður.
Skylmingaþrælarnir voru að mestu leyti grænmetisætur.
Þetta kom mér í opna skjöldu.
Skylmingaþrælar voru mikils metnir.
Þeir fengu bestu þjálfun og læknisþjónustu í Rómarveldi.
Að fyrstu atvinnumennirnir í bardagaíþróttum
hefðu einkum neytt jurtafæðis
var á skjön við þá næringarfræði sem ég þekkti.
Góðir gestir. Hinn einni sanni Superman.
-Borðar Superman kjöt? -Já.
-Er það? -Já.
Hvað borðar þú þegar þú kemur heim á daginn?
Næstum það sama og í kvöldmat fyrir utan egg
og kótelettur.
Finnst þér að önnur börn ættu að borða það sama og þú?
Já.
-Svo þau verði sterk. -Já.
Hinn alræmdi Conor McGregor.
Hjá UFC var megin áhersla lögð á að kjöt efldi mönnum þrótt
í tengslum við sögufrægan bardaga
þegar Conor McGregor, heimsmeistari í tveimur þyngdarflokkum
mætti Nates Diaz, sem tók að sér bardagann með 11 daga fyrirvara
þegar upprunalegi andstæðingurinn dró sig úr honum.
-McGregor hafði mikið dálæti á kjöti. -Ég borða steikur daglega.
Steikur í morgunverð, hádegisverð og hábít.
Kjöt allan daginn, af nautgripum sem eru grasaldir og fá nudd.
Diaz lifði á jurtafæði.
Borðaðu grænmetið þitt.
McGregor tjáði sig fyrir bardagann.
Sjáum til hvort þessi maður getur barist. Ég er ljón í búrinu.
Litlu gasellu-vinir þínir
sjá þig étinn upp til agna í búrinu.
McGregor borðaði bara það sem almennt þótti eðlilegt.
Þú lemur eins og grænmetisæta.
Ég velti fyrir mér...
ÍÞRÓTTAFÓLK Á JURTAFÆÐI
...hvort annað afreksfólk væri á jurtafæði.
Scott Jurek kom fyrstur upp.
Einn besti langhlaupari allra tíma.
SCOTT JUREK SIGRAR Á METTÍMA
Scott hljóp óhemju langar vegalengdir í torfæru landslagi
og sigraði í öllum mikilsverðustu hlaupunum,
eins og Badwater-ofurhlaupinu,
sem eru 217 kílómetrar gegnum Dauðadalinn í Kaliforníu
þar sem hitastigið fer yfir 50 gráður.
Í aðdraganda 100 mílna vesturríkjahlaupsins
SCOTT JUREK, METHAFI
sem er aðalhlaupið í ofurmaraþoni,
skipti ég yfir í jurtafæði.
Ég man að ég hafði efasemdir fram á síðustu viku fyrir hlaupið.
Hefði ég átt að borða kjöt?
En ég var í forystu allan tímann og vann hlaupið sjö ár í röð.
Það leikur enginn vafi á því
að þessa sigurgöngu má þakka jurtafæðinu.
Þegar ég hitti Scott, var hann að undirbúa mestu þrekraun ferilsins.
-... bjóða mér. -Ég borða pottþétt á hlaupum.
Scott var búinn að ná tökum á eins dags hlaupum
og ætlaði að reyna að verða sprettharðasti hlaupari
yfir allan Appalasíu-stíginn.
3.500 kílómetrar.
Markmiðið er að slá metið sem er 46 dagar og ellefu klukkustundir.
Förum til Maine.
Tvö maraþon á dag í sérstöku landslagi.
DAGUR 1
Um 3.300 metrar upp í móti.
DAGUR 2
3.300 metrar niður í móti. Daglega og hvað eftir annað.
Ég hef aldrei tekist á við neitt í líkingu við þetta.
DAGUR 3
Þegar Scott hóf hlaupið var ég tvístígandi yfir því
að hann fengi næga orku án þess að borða kjöt.
Ég leitaði til dr. James Loomis.
Hann var liðslæknir meistaranna
bæði í World Series-keppninni og Super Bowl.
Í búningsherberginu kynntist ég
DR. JAMES LOOMIS FV. LIÐSLÆKNIR
býsna úreltri afstöðu til næringar.
Ég borðaði með liðinu kvöldið fyrir leik og sá hvaða viðhorf voru ríkjandi.
Þar voru steikur og kjúklingar á borðum.
Prótín var áberandi, enda töldu þeir
að þeir fengju bestu orkuna úr prótíni.
Það er hins vegar ekki rétt.
Orkan sem líkaminn þarf fyrir hreyfingu kemur einkum úr kolvetnum,
sem glýkógen og orkuforði vöðvanna.
Ef við fáum hitaeiningar úr prótíni fremur en kolvetnum
þróum við með okkur langvarandi skort á kolvetnum eða glýkógeni.
Hvað gerist þá?
GLÝKÓGEN GILDI
Þreyta verður langvarandi og úthald dvínar.
NAUTAKJÖTSDRYKKUR FYRIR ÍÞRÓTTAFÓLK
Hvernig varð sú tiltrú til að kjöt væri góður orkugjafi?
Ég rakti upphafið til 19. aldar þegar frægur þýskur efnafræðingur
setti fram tilgátu um að dýraprótín ykju vöðvastyrk
og grænmetisætum væri ókleift að stunda langvarandi hreyfingu.
Tilgátur Liebigs áttu víðtækan hljómgrunn og gætti áhrifa þeirra
í fyrstu prótín-markmiðum bandarísku matvælastofnunarinnar.
Þegar tilgátur hans voru vísindalega afsannaðar
og sýnt var fram á að vöðvar sem mikið mæðir á
nýta einkum kolvetni úr jurtum, var það um seinan.
LIEBIG-KJÖTKRAFTUR
Hvarvetna ahylltust menn hugmyndir Liebigs
BIDDU UM LIEBIG-KJÖTKRAFT
um tengsl kjöts og orku.
Ekki voru þó allir sannfærðir.
1908, EMIL VOIGT GULLVERÐLAUN
Árið 1908 fóru grænmetisætur í íþróttaheiminum
NURMI 1920-28 9 GULL
að vinna Ólympíugull.
M. ROSE 1956-60 4 GULL
Ertu enn á grænmetisfæði, Murray?
Já, alfarið.
-Finnst þér það gera þér gott? -Mjög svo. Annars væri ég ekki á því.
EDWIN MOSES 1976-84 2 GULL
Edwin Moses vinnur gullverðlaunin!
CARL LEWIS 1984-96 NÍU GULL
Lewis vinnur gullið og slær líka nýtt heimsmet.
Ég fór yfir í vegan-fæði
og sló öll persónuleg met þegar ég var þrítugur.
Sá elsti sem sigrar á heimsmeistaramóti eða Ólympíuleikum.
Keppendur nú eru líka í þessum hópi.
Morgan Mitchell er tvöfaldur Ástralíumeistari
í 400 metra hlaupi.
Hér kemur Morgan Mitchell.
-Hún rýkur áfram. -400 metrarnir eru erfiðir.
MITCHELL TVÖFALDUR ÁSTRALÍUMEISTARI
Fyrstu 200 metrarnir eru spretthlaup en í seinni hlutanum
kemur í ljós hver hefur bestu þjálfunina í hraðaúthaldi.
Á síðustu 50 metrunum þarf að biðja því þá herjar mjólkursýran verulega á.
Það þarf að halda þetta út.
Hún keppti einnig fyrir Ástralíu á sumar Ólympíuleikunum 2016.
Margir fylltust efasemdum þegar ég varð vegan
en orkan jókst ótrúlega mikið.
Fólk hafði áhyggjur af járnskorti og skorti á B12-vítamíni
en því fór fjarri og niðurstöður mælinga voru frábærar.
Ég ákvað að tryggja að ég sigraði þær allar í brautinni.
Við erum vinkonur en það var ansi gaman
að ljúka keppnisárinu ósigruð.
Sigurinn á Ástralíumótinu var auðvitað sætasti sigurinn.
Morgan Mitchell gefur ekkert eftir á brautinni.
Svo var það Dotsie Bausch,
áttfaldur Bandaríkjameistari í hjólreiðum
og tvöfaldur Ameríku-gullverðlaunahafi.
Brautarkeppni í hjólreiðum krefst gríðarlegs sprengikrafts.
-Af stað, dömur. -Áfram.
Í byrjun skiptir máli að komast fram úr,
úr kyrrstöðu, á eins gíra hjóli.
Þyngdaraflið er notað til að færa þungann til og ná upp hraða
áður en komið er á síðasta fjórðung brautarinnar.
Ég æfi sex daga vikunnar.
Í fjóra til fimm tíma á dag fer ég upp og niður fjöll.
D. BAUSCH ÁTTFALDUR MEISTARI
Ég tek þungar æfingar í braut og svo tekur við krefjandi líkamsrækt.
Ég ólst upp í Kentucky, þar sem grill, kjöt og pottréttir eru í öndvegi.
Þegar ég breytti mataræðinu og fór alfarið yfir í jurtafæði
var ég ekki viss um að ég lifði það af.
Ég varð miklu kraftmeiri.
Áður tók ég um 135 kíló í fótaréttum
og fór að taka sextíu fótaréttur með 265 kílóum og fimm lotur.
Til að færa þessa þyngd
dugir ekki orkan ein og sér heldur þarf líka styrk.
Með öðrum orðum: Prótín.
Ég trúði því einfaldlega ekki að Dotsie né nokkur annar,
fengi nægilegt prótín úr jurtafæðinu einu saman.
Þegar kemur að næringu íþróttafólks er útbreiddur misskilningur
að við þurfum dýraprótín og þá einkum kjöt
til að styrkjast og ná góðum árangri.
Það er ekki rétt.
PRÓTÍN
Hvaðan kemur allt prótínið úr steikinni eða hamborgaranum?
Það kemur úr jurtunum sem nautgripurinn át.
Það kom mér á óvart að heyra að allt prótín kæmi úr jurtum.
Það kom í ljós að kýr, svín og kjúklingar eru aðeins millihýslar.
Stærsta samanburðarrannsókn sem gerð var á næringu kjötæta og jurtaæta,
leiddi í ljós að þeir sem borða jurtafæði fá nóg prótín,
og 70 prósentum betur.
KJÖTÆTUR-JURTAÆTUR PRÓTÍNÞÖRF
Jafnvel kjötætur eins og ég fá um helming prótínsins úr jurtum.
Íþróttafólk þarf meira prótín en flestir aðrir.
Ég sá í þessum niðurstöðum að miðað við hitaeiningarnar
sem ég innbyrði, fengi ég yfrið nóg prótín
til að byggja upp og viðhalda vöðvamassa.
ÆSKILEGT PRÓTÍNMAGN ÍÞRÓTTAFÓLKS
Einn bolli af soðnum linsubaunum eða samloka með hnetusmjöri
inniheldur álíka mikið prótín og 85 g af kjöti eða þrjú stór egg.
En hver eru gæði prótínsins?
Ég hafði alltaf heyrt að jurtaprótín væru lakari.
Prótín eru einingar úr amínósýrum og líkami okkar er ófær
um að framleiða sumar þeirra. Þær gegna lykilhlutverki
og því þurfum við að fá þær úr fæðunni.
Gjarnan er sagt að dýraprótín séu betri,
að jurtaprótín séu ekki fullnægjandi
og við fáum ekki amínósýrurnar úr þeim.
Það er líka misskilningur.
Það kom mér líka á óvart að hver einasta jurt
innihéldi nauðsynlegar amínósýrur í mismiklum mæli.
Til að auka styrk og vöðvamassa
NÆRING - ÍÞRÓTTAFÓLK Á JURTAFÆÐI
sýna samanburðarrannsóknir á jurta- og dýraprótíni
að ef nóg er af amínósýrum í fæðunni skipti litlu hvaðan þær koma.
ENGINN MUNUR Á STYRK
Hugmyndafræðin hljómaði vel
en allt íþróttafólkið sem ég hafði hitt til þessa, var grannvaxið.
Ef dýraafurðir voru ekki uppspretta prótíns,
langaði mig að vita meira um stóru strákana.
2016 KRAFTLYFTINGAR ÓLYMPÍULEIKA
REYNT VIÐ 1.160 KÍLÓ
Kendrick Farris var eini karlkyns kraftlyftingamaðurinn
sem var fulltrúi Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum 2012 og 2016.
Í Ólympískum lyftingum er lyft frá jörðu og yfir höfuð
í einni eða tveimur atrennum.
Þá þarf ógurlegan sprengikraft.
FARRIS METHAFI Í KRAFTLYFTINGUM
Þegar ég fór yfir í grænmetisfæði
efaðist fólk um að ég gæti tekið svo mikla þyngd.
Menn héldu að ég myndi ekkert borða annað en gras
og spurðu hvaðan ég fengi styrk.
Ég komst í Ólympíuliðið í þriðja sinn
og sló þrjú Ameríkumet.
Ég vann Ameríkuleikana.
Mér fannst að ég hefði átt að gera þetta fyrir löngu
og kynna mér þetta fyrir löngu.
Kendrick var ekki einn á báti.
Í átta þúsund km fjarlægð fann ég annan aflraunamann
að nafni Patrik Baboumian.
Patrick er í hópi sterkustu manna heims
og markfaldur heimsmethafi. Meðal annars
í tunnuburði.
Og drumbalyftu.
Hvernig gat einn sterkasti maður heims verið svo öflugur
og borða ekkert annað en jurtafæði? Ekkert kjöt, engin mjólk, engin egg.
Patrik Baboumian!
Ég æfi aðallega heima því það hentar best.
Ég var spurður
hvernig ég gæti verið nautsterkur án þess að borða kjöt.
BABOUMIAN STERKASTI MAÐUR HEIMS
Ég spurði hvort hann hefði séð naut éta kjöt.
Ég hætti að borða kjöt árið 2005.
Þá var ég 105 kíló.
Nú er ég 130 kíló.
Og er búinn að slá fjögur heimsmet.
Þegar ég hætti að borða kjöt styrktist ég og stækkaði.
-Þú ferð bara undir þetta. -Já, allt í lagi.
Gættu þess að hafa bakið beint.
Lyftu því upp.
Réttu úr þér.
Það var ekki fræðilegur möguleiki að ég gæti lyft þessum rúmu 300 kílóum.
-Það bifaðist ekki. -Það var eins og boltað við jörðina.
Og þetta var bara upphitun.
Það er erfitt að átta sig á styrknum sem Patrik býr yfir.
Hann er nánast ofurmannlegur.
Þegar ég hitti hann var hann að undirbúa nýtt heimsmet
með mestu þyngd sem nokkur maður hefur lyft.
Patrik þurfti að bera 555 kíló til að slá metið.
Það er eins og að bera hross tíu metra á herðum sér.
Ef menn setja fáránlega þyngd á klafann
er öll þyngdin á öðrum fótleggnum þegar stigið er fram.
Þá líður manni eins og beinin muni gefa sig.
Þetta er líklega með því skelfilegasta
í keppninni um sterkasta manninn.
Þá hefst bardaginn.
LOTA 1
þegar Nate Diaz kom í búrið og mætti Conor McGregor
voru vinningslíkur hans taldar einn á móti fjórum.
Hann náði honum með hægri handar höggi. Og öðru vinstri handar.
Og aftur með fléttu.
Diaz reynir að ljúka þessu með uppgjöf.
Hann er með þetta.
-Hann kyrkir. -Nate Diaz.
-Hann náði þessu. -Hann gerði þetta.
Nate Diaz sigrar Conor McGregor.
Guð minn góður.
Þú hristir upp í heiminum, Nate Diaz. Hvernig tilfinning er það?
Þetta kemur mér ekki á óvart, hálfvitarnir ykkar.
Það er mjög erfitt að kyngja þessu.
Þetta var einfaldlega
orkubardagi og ég...
Og hann hafði betur.
Níu dögum fyrir bardagann fór ég að borða tvær steikur á dag
og ég fékk það í bakið.
Þetta voru óvæntustu úrslit sögunnar
og í ljós kom að Nate var ekki eini bardagakappinn á jurtafæði.
Ég hætti að borða kjöt í árslok 2012.
Í uppvextinum var fábrotið úrval af grænmeti.
Ég vissi ekki að aspas væri til fyrr en fyrir fimm árum.
Þegar ég var barn
sá ég aldrei aspas og spurði því hvað þetta væri.
Bryant Jennings er heimsmeistari í þungavigt
og þekktastur fyrir naumt tap gegn Wladimir Klitschko,
einum besta hnefaleikamanni heims.
Þegar ég var að alast upp þekkti ég ekki annað
en spínat í dós, grænkál og steikta kjúklinga frá Popeye's og KFC.
Allir steiktu kjúkling.
Flestir spyrja hvaðan ég fái prótín.
Eins og allir sem borði á KFC lesi aftan á umbúðirnar.
Eins og fólk viti hvaðan prótín kemur.
Það veit enginn hvað hann er að borða.
Ég hafði aldrei velt því fyrir mér.
Hvað var í matnum auk prótíns?
Til að svara þeirri spurningu
gerði dr. Robert Vogel tilraun.
Hann situr í nefnd um hjarta- og æðasjúkdóma hjá NFL-deildinni.
Maturinn sem borðaður er stuttu fyrir íþróttaleik
getur haft veruleg áhrif á frammistöðuna.
Bein tengsl eru milli máltíðar og starfsemi æðaþels.
Æðaþel er himna í æðunum
og stýrir blóðflæði um líkamann.
Það sér til þess að ólíkir vöðvar og líffæri fái hæfilegt blóðflæði.
Það víkkar æðar og eykur blóðflæði.
Það gerist hins vegar ekki ef æðaþelið er skaddað.
Þá ræður það ekki jafn vel við aukið blóðflæði
og skerðir frammistöðu íþróttafólksins.
Þrír fótboltamenn tóku þátt í rannsókninni.
Leikmenn Miami Dolphins.
Bakvörðurinn Michael Thomas
og sóknarmennirnir Griff Whalen
-og Kenny Stills. -Sending og snertimark. Kenny Stills.
Í dag fá þeir þrjár vefjur í morgunverð
með miklu prótíni.
Í tveimur þeirra eru dýraprótín og fita.
Nautakjöt í annari og kjúklingur í hinni.
GRASALIÐ NAUT LÍFRÆNN KJÚKLINGUR
Í þriðju vefjunni eru baunir
SVARTBAUNIR
svo prótín og fita í henni koma úr jurtaríkinu.
Á morgun fá þeir allir baunavefju.
Við skoðum áhrif sem ólíkur matur hefur á fólk.
-Hér er nautakjötið. -Takk.
Kjúklingur er hér og baunavefjan hér.
Takk.
Griff hefur borðað jurtafæði í fjögur ár svo hann fékk baunavefjur báða dagana.
Á útileikjum borðum við alltaf steiktan kjúkling á Popeye's.
Mér finnst steiktur kjúklingur æðislegur og Popeye's líka. Ég vil alltaf borða þar.
Tveimur tímum eftir matinn
voru tekin blóðsýni úr leikmönnum og sett í skilvindu.
Rauðu blóðkornin falla á botninn.
Blóðvökvinn, sem er gulleitur, flýtur upp á yfirborðið.
BLÓÐVÖKVI HVÍTFRUMULAG
Ef blóðvökvinn er tær er lítil blóðfita
og æðaþelið líklega að virka vel.
Michael.
Hér eru blóðsýnin frá því í dag og í gær.
Þetta er baunavefja. Þetta er kjötvefja.
Sjáðu muninn á blóðinu sem streymir um líkamann.
-Skýjað. -Skýjað.
Efst er fitan sem streymir
-um blóðið eftir kjötvefjuna. -Ég skil.
Þú ert vegan, Griff.
Hér eru blóðsýnin þín frá því í dag og í gær.
JURTAVEFJA SVARTBAUNIR
-Bæði eru tær og falleg. -Hefur fitan úr avókadó
-ekki þessi áhrif? -Nei.
Kenny.
Þú ert kjúklingagaurinn.
Viltu sjá kjúklinginn þinn?
BAUNIR KJÚKLINGUR
Þetta er ófögur sjón.
Dýraprótín og dýrafita hafa gríðarleg áhrif
á virkni æðaþelsins í sex til sjö tíma eftir máltíðina.
Ef þú færð þér beikon og egg í morgunverð,
hamborgara í hádeginu og steik um kvöldið,
er þetta í gangi allan daginn og blóðið stöðugt skýjað.
Það kemur í veg fyrir bestu frammistöðuna.
Fjandinn.
Ég reikna ekki með að fá mér steiktan kjúkling aftur.
Margar rannsóknir ríma við niðurstöður dr. Vogels.
Ein máltíð með dýraafurðum getur skert blóðflæði.
HAMBORGARI ÆÐAÞELSVIRKNI 27%
Ég fann líka margar rannsóknir
um gagnstæð áhrif jurtafæðis.
Það bætir virkni æðaþels og eykur blóðflæði.
Samanburðarrannsóknir sýna að ef rófusafi er drukkinn fyrir æfingu
geta þátttakendur hjólað 22 prósent lengur
og lyft 19 prósent meiri þyngd í bekkpressu.
Ég hef séð hlaup þar sem tímamunurinn er ein millisekúnda.
Stundum þarf að gera það sem aðrir gera ekki.
Gera allt til að standa þeim framar.
Nú vissi ég að ég gat fengið næga orku og prótín.
En að sjá áhrif einnar kjötmáltíðar á blóð íþróttafólksins
gerði útslagið.
Nú var tímabært að prófa jurtafæði.
Ég mundi bara eftir einni kjötlausri máltíð.
Velkominn. Hvernig get ég aðstoðað?
Tvær baunavefjur, takk.
Bauna eða nauta?
Bauna.
Allt í lagi. Í næstu lúgu.
-Takk. -Sömuleiðis.
Eftir umskiptin í jurtafæði, bjóst ég við að nokkur tími liði þar til breyting yrði
en mér leið strax eins og ég væri ósigrandi.
Ég þurfti ekki hvíld á milli. Liðsfélagar mínir voru steini lostnir.
Þeir voru þreyttir á mér þegar ég vildi halda áfram. Og áfram.
Hvíld skiptir afburðafólk í íþróttum höfuðmáli.
Maður skaðar og gerir við til skiptis, hvað eftir annað.
Þeir sem geta æft mikið og hvílt mikið
verða betri íþróttamenn.
Þetta var rétt.
Íþróttamaður sem nær sér fljótt niður milli æfinga, hefur mikið forskot.
Hugmyndin um að matur væri leynivopnið.
Ég þurfti að kanna það betur.
Dr. Scott Stoll er fyrrverandi Ólympíufari
og liðslæknir bandaríska Ólympíulandsliðsins.
Ég vinn með atvinnufólki, mjög áhugasömu um prótín.
Prótín er mikilvægt
en menn ættu frekar að spyrja sig hvaðan það kemur.
Hvort reynist betur, jurtaprótín eða dýraprótín
þegar bólgur þurfa að hjaðna og líkaminn að ná sér?
Í dýraafurðum eru prótín
með bólgumyndandi sameindum eins og Neu5Gc, inneitri og hem-járni.
Örveruflóran breytist jafnframt við neyslu dýraafurða.
Bakteríurnar sem lifa í þörmum okkar.
Áhrifa gætir einnig á þær bakteríur
sem vitað er að valda bólgum.
Þær stuðla að bólgum, meðal annars fyrir tilstuðlan TMAO.
Rannsóknin sem leiddi í ljós að einn hamborgari drægi úr blóðflæði,
sýndi líka fram á að hann getur aukið bólgumyndun um 70 prósent.
Slagæðabólga dregur úr blóðflæði.
Hún getur aukið eymsli í liðum og vöðvum
og tafið fyrir bata.
Í prótínum úr jurtaríkinu
eru andoxunarefni, jurtaefni, steinefni og vítamín
sem flýta fyrir bólguhjöðnun, styrkja örveruflóruna,
ásamt því að auka blóðflæði og líkamleg afköst.
Andoxunarefnin sem dr. Stoll talaði um
finnast nær eingöngu í jurtum. Magn andoxunarefna í jurtum
er að jafnaði 64 sinnum meira en í dýraafurðum.
ÚR JURTARÍKI 1157 ÚR DÝRARÍKI 18
Í Iceberg-salati er meira af andoxunarefnum
en í laxi eða eggjum.
Með því að skipta yfir í jurtafæði
geta bólgur hjaðnað um 29 prósent á aðeins þremur vikum.
Ég var tilbúin að leggja hjólaskóna á hilluna
enda orðin 35 ára.
Árangurinn batnaði hins vegar
svo ég var valin í Ólympíulandsliðið.
Bandaríska liðið dróst verulega aftur úr
í undanúrslitakeppninni gegn Áströlum og við vorum 1,7 sekúndu á eftir þeim.
Ekkert lið hefur nokkru sinni unnið upp jafn mikið forskot.
Við unnum með átta sekúndubrota mun.
BANDARÍSKA KVENNALIÐIÐ SIGRAR
Ég átti hálft ár í fertugt þegar ég steig á verðlaunapall á Ólympíuleikunum.
Ég er elsti keppandinn í hjólreiðum
sem hefur stigið á verðlaunapall á Ólympíuleikunum.
Mataræði mitt skipti sköpum.
Það gerði mér kleift að leggja mitt af mörkum til bandaríska liðsins
á Ólympíuleikunum.
Sögur íþróttafólksins voru áhrifamiklar.
Markmið mitt var frá upphafi að ná bata eftir meiðslin
sem ég varð fyrir á hnjánum.
Hann á í ryskingum á miðlínu vallarins og er í fanginu á Derrick Morgan.
Derrick Morgan fór í svipaða vegferð.
Slysahætta í NFL-deildinni er 100 prósent.
-Þetta er harkaleg íþrótt. -Samstuðið er öflugt og hann liggur.
Viðbrögð við meiðslum og endurhæfingatími
skiptir miklu máli því meðan maður er ekki á vellinum
nýtist maður liðinu ekki.
Ég las rannsókn
um að jurtafæði gæti haft góð áhrif,
ekki síst á endurhæfingu.
Ég byrjaði að borða jurtafæði og fór að sjá
verulega jákvæð áhrif. Ég náði mér betur
og var ekki jafn aumur og bólginn.
Ég fór í blóðrannsókn til að staðfesta að tilfinningin ætti við rök að styðjast.
Eftir sex mánuði á þessu mataræði voru allar niðurstöðurnar góðar.
Blóðþrýstingur var lægri og kólesteról minna.
Ég hafði mestan áhuga á vísbendingum í blóðinu um bólgur.
Þær voru ekki til staðar. Þær voru horfnar.
Óunnið jurtafæði eykur blóðflæði
til skaddaðra vefja og endurnýjar vefi
í sinum og vöðvum. Það styrkir ónæmiskerfið
sem berst gegn hvers kyns sýkingum. Hvernig sem á það er litið,
mun rétt mataræði
flýta fyrir bata og endurhæfingu.
Eftir sex vikur á jurtafæði
fór ég í ræktina að sjá hvort ég fyndi mun.
Ég gat enn ekki stundað hnefaleika eða glímu svo ég prófaði stríðsböndin.
Þeir sem endast tíu mínútur fá nafnið sitt skráð á vegginn.
Fáir hafa haldið út í 20 mínútur.
Og ég hafði úthald í átta mínútur þegar ég var í besta forminu.
-Haltu áfram, James. -En þennan dag
voru tíu mínútur lítið mál.
Svo komst ég upp í 20.
-Þrjátíu. -Þú ert kominn í 45 mínútur.
„Fjandinn,“ hugsaði ég. „Ég ætla að ná klukkutíma.“
Ég fór eina mínútu yfir klukkutímann
og lét það gott heita.
Ég trúi þessu ekki.
Ekkert hafði breyst nema mataræðið.
Ég hefði getað haldið áfram.
-Langt umfram síðasta met. -Já.
Heill klukkutími.
60+ MÍNÚTUR JAMES WILKS
Í mínum huga, þegar ég var barn, var heimsins öflugasti maður
pabbi minn.
Hann kenndi mér mikilvægi sjálfsvarnar
og var alltaf til staðar þegar ég lenti í vandræðum.
Núna
var hann hjálpar þurfi.
-Fékkstu hjartaáfall? -Já.
Varðst þú var við einhver einkenni áður en það gerðist?
-Nei, ekkert. -Þegar pabbi útskrifaðist af spítalanum
eftir bráða hjartaaðgerð áttum við Skype-samtal
við dr. Caldwell Esselstyn,
virtan rannsóknarmann í hjartasjúkdómum á Cleveland-sjúkrastofnuninni.
Ég hef alltaf verið í góðu formi svo þetta kom á óvart.
Nei, þetta kemur ekki á óvart.
Í vestrænum heimi er ekkert algengara
en hjartasjúkdómar tengdir æðastíflum og það er vegna mataræðis
hjá flestu fólki.
Manstu hvoru megin stoðnetinu var komið fyrir?
Var það í millisleglakvísl eða hægri kransæð?
Fyrst ein kjötmáltíð hafði þessi áhrif á ungt, hraust íþróttafólk
velti ég fyrir mér langtímaáhrifum af þessu mataræði
á hjarta pabba míns.
Allar rannsóknir okkar eru á sömu lund.
Líffræðileg starfsemi hefur áhrif á frammistöðu
DR. ORNISH FORVARNARLÆKNIR
og heilsu. Langvinnar bólgur, álag vegna oxunar
-og vanvirkni æðaþels. -Við neyslu dýraafurða
DR. KIM WILLIAMS HJARTALÆKNIR
setjast fituútfellingar í veggi kransæða.
FITUÚTFELLINGAR
Slíkar fituútfellingar draga ekki aðeins úr æðastarfsemi
heldur geta þær líka hindrað blóðflæði.
Þá fer hjartað að lenda í verulegum vandræðum
við að uppfylla kröfur líkamans.
Misskilnings gætir oft varðandi hjartasjúkdóma.
DR. BATISTE HJARTALÆKNIR
Fólk telur sig hólpið sleppi það rauðu kjöti.
Málið er flóknara og snýst ekki aðeins um rautt kjöt.
Eða fituna.
METTUÐ FITA ER ÓHOLL
Í nær 50 ár var okkur sagt að hjartasjúkdóma mætti rekja
til mettaðrar fitu og kólesteróls. Að fitusnautt kjöt,
fituskertar mjólkurvörur og eggjahvítur væru lausnin.
NOTIÐ EGGJAHVÍTUR Í MATREIÐSLU
Nú sýna rannsóknir
að önnur bólguvaldandi efnasambönd í dýraafurðum,
eins og þau sem tefja bata íþróttafólks,
eiga töluverðan þátt í þróun hjartasjúkdóma.
Okkur farnast betur ef við losnum við dýraprótínin
og fyrir því eru góðar lífefnafræðilegar ástæður.
Sem dæmi má nefna hem-járn.
Það kemur úr dýraríkinu.
DR. H. MOON BLÓÐSJÚKDÓMALÆKNIR
Flestum dettur í hug rautt kjöt þótt það sé einnig í fuglakjöti og fiski.
Teknar voru saman niðurstöður úr sex framskyggnum rannsóknum á mataræði.
TENGSL HEM-JÁRNS OG HJARTA- OG ÆÐASJÚKDÓMA
Rannsóknirnar náðu til 130 þúsund sjúklinga og niðurstaðan var
að eitt milligramm af hem-járni á dag
nægir til að auka líkur á hjarta- og æðasjúkdómum
um 27 prósent.
Til að setja þetta í samhengi eru í einum hamborgara
HEM-JÁRN Í MATVÆLUM
tvö til þrjú milligrömm.
Járnið í kjötvörum á ekki alla sökina.
Það er dýraprótínið sjálft.
DÝRAPRÓTÍN
Það er ekki bara rautt kjöt, kjúklingur, egg og mjólk,
heldur neysla hvers kyns dýraprótíns.
Innvortis fer af stað efnafræðilegt ferli.
Þegar dýraprótín eru elduð, geymd,
eða fara í efnaskipti í meltingarfærum okkar
myndast mjög bólguhvetjandi efnasamband
sem skaðar hjarta- og æðakerfi okkar.
Þetta skýrir ástæðu þess að þeir sem fá öll prótín úr jurtaríkinu
HJARTASJÚKDÓMAR ÁHÆTTA
draga úr líkum á hjartasjúkdómum um 55 prósent.
Ennfremur skýrir það ástæðu þess að eina mataræðið
sem getur í raun snúið þróun hjartasjúkdóma við,
er jurtafæði.
Á fyrsta mánuði sáum við betra blóðflæði
og að hjartað dældi blóðinu eðlilega.
Eftir ár voru kransæðar sem voru mjög stíflaðar
mælanlega minna stíflaðar.
Staðan var enn betri fimm árum síðar.
Hjá samanburðarhópnum sem fór bara að læknisráði,
dró úr neyslu á rauðu kjöti, jók neyslu á fiski og kjúklingi
og hreyfði sig dálítið, voru kransæðarnar stíflaðri
eftir ár og enn stíflaðri að fimm árum liðnum.
Kalli litli kónguló klifraði upp á vegg
Allt þetta lofaði góðu en pabbi þurfti ekki bara að ná heilsu.
Hann þurfti að ná heilsu fljótt.
Æðastoðnetin voru bara tímabundin lausn.
Hann átti á hættu að fá annað hjartaáfall.
Ég fann vonarneista á slökkvistöð í Brooklyn.
Ron Esselstyn, fyrrum slökkviliðsmaður og atvinnumaður í þríþraut
SLÖKKVILIÐ NEW YORK-BORGAR
hélt magnað námskeið fyrir slökkviliðsmenn.
Hver er helsta dánarorsök slökkviliðsmanna?
Hjartaáfall. 67% slökkviliðsmanna sem deyja í vinnunni
deyja af völdum hjartaáfalls.
Hér sést það sem kallað er heilbrigð slagæð.
Blóðið streymir um þetta stóra op.
Þetta gerist eftir áratuga neyslu á kjöti og mjólkurvörum.
Allt í lagi.
Ef þetta hefur verið mataræðið ykkar,
vil ég að þið takið í sjö daga björgunar áskorun.
Við keyptum matvörur úr jurtaríkinu handa ykkur.
Mig langar að þið sjáið
hvað innri lífefnafræði ykkar gerir á einni viku.
MÖNDLUMJÓLK HEILKORNABRAUÐ
Ég veit að ég er með of hátt kólesteról. Það mælist alltaf mjög hátt.
Það sem ég gerði leikandi fyrir tíu árum...
-Já. -reynir á núna.
Þótt ég æfi mikið og stundi íþróttir,
er kólesterólið of hátt og hefur hækkað ár frá ári
síðustu fimm eða sex ár. Ég sá að svolítið af salati
-gerir engan gæfumun. -Ég er tveggja barna faðir.
Vonandi verður líðanin betri, orkan meiri
og líf mitt lengra.
Ég kannaði hvort pabbi væri tilbúinn að gera breytingar á mataræðinu.
Sem fyrst.
-Hvað leggurðu til? -Förum út í búð.
Tómatar.
Agúrkur. Við eigum húmus-ídýfur.
-Alls kyns ber. -Pabbi getur verið þrjóskur.
Soya-jógúrt og þá held ég að þetta sé komið.
-Ég var ekki bjartsýnn. -Við drekkum bara te.
Ég er úr bæ sem heitir Melton Mowbray
og er þekktur sem helsta matarborg enska dreifbýlisins.
Stilton-osturinn er þaðan.
Og víðfræga Melton Mowbrey-svínabakan.
FELDUR OG FJAÐRIR MARKAÐUR
Hér taka breytingar sinn tíma.
Númer 22, númer 25.
Það á líka við um pabba. Eins og flestir er hann afsprengi æskustöðvanna.
Ég átti erfitt með að ímynda mér jafn vanafastan mann
gera jafn róttækar breytingar,
KJÖT ÚR SVEIT OG BÆ
Það eru 20 pund til viðbótar. Samtals 50.
þar til ég kom heim og fór í ræktina.
ENGAN SKYNDIMAT
Ertu að ýta mér? Vertu hér.
Ég hef lengi æft með Lucious Smith.
Hann var bakvörður í NFL-deildinni og er með svart belti í jujitsu.
Hann sá um að þjálfa mig.
Þetta er nóg. Notaðu handleggina.
Ég sagði Lou frá því sem ég hafði kannað
og því sem kom fyrir pabba.
Hann hafði aldrei minnst á þetta og sagðist hafa verið á jurtafæði
-í tæp tíu ár. -Skiptið.
Lou er sextugur, á svipuðum aldri og pabbi.
Fæstir á mínum aldri halda í við barnabörnin.
Barnabörnin mín halda ekki í við mig.
Þegar ég sneri úr dýraafurðum í jurtafæði
lækkaði blóðþrýstingurinn í 110 yfir 70.
Hjartsláttartíðnin hefur stundum verið undir 50, eins og 48 og 47.
Ég er einbeittari, slakari og úthaldsmeiri
vegna þess að ég borða jurtafæði.
Áfram með þig. Áfram nú.
Hingað kemur fólk upp úr tvítugu og við gerum æfingar.
Ég þoli æfingarnar miklu betur en unga fólkið.
Við getum tekið 800, taktu nú eftir,
átta hundruð sveiflur og lyftur með ketilbjöllum á einni æfingu.
Þau geta það ekki.
Ég er ekki að grínast.
Þau halda það ekki út. Það er satt.
Þau geta það ekki.
SKYNDIÁRÁSASVEIT
Annar jafnaldri pabba gerði líka miklar breytingar.
Ég borðaði mikið kjöt.
Og tíu, fimmtán egg á dag.
Prótínskammturinn var 250 grömm á dag
því ég var 250 pund.
Hinn eini sanni Arnold Schwarzenegger!
Með aldrinum og meiri fræðslu á þessu sviði
komst ég að því að menn þurfa ekki
að fá prótín úr kjöti eða dýraafurðum.
Við færðum okkur því í áttina að grænmetisfæði.
ARNOLD VILL SLAGSMÁL AÐ HÆTTI GRÆNMETISÆTA
Þegar þetta er rétt matreitt, með réttum kryddum,
finnst mér þetta miklu ljúffengara en kjöt.
Kólesterólið fór niður í 109.
Það hefur aldrei verið jafn lágt
og ég er 69 ára.
Mataræðið hefur veruleg áhrif á heilsu og líðan
í víðtækum skilningi. Þeir sem borða
mikið af dýraprótíni eru í 75 prósenta meiri hættu
á ótímabærum dauða af öllum orsökum. Hættan er 400-500 prósentum meiri
á dauða af völdum hvers kyns krabbameins.
Í blöðruhálskirtli, brjósti, ristli og sykursýki 2.
Amínósýrur úr dýraafurðum
DR. WILLETT HARVARD-HÁSKÓLA
hafa tilhneigingu til að herða á fjölgun fruma.
Það hefur ítrekað verið sýnt fram á tengsl
milli mikillar neyslu prótína úr mjólkurafurðum
og meiri hættu á krabbameini í blöðruhálskirtli.
40% AUKIN HÆTTA
Orsakasamhengið virðist vera býsna augljóst.
Krabbamein hefur verið tengt við aðrar dýraafurðir.
Rannsókn sem bandaríska krabbameinsstofnunin styrkti
sýndi að ef grænmetisætur borða jafnframt
kjúkling eða fisk vikulega eða oftar,
RISTIL KRABBAMEIN
þrefölduðust líkur á krabbameini í ristli.
Það gildir ekki ein regla um mataræði fyrir íþróttafólk,
önnur til að draga úr hjartasjúkdómum,
sú þriðja gegn sykursýki eða krabbameini í blöðruhálskirtli.
Hið sama gildir um alla.
Fræðin í tengslum við næringu voru í senn byltingarkennd
og ruglingsleg. Hvernig getur kjöt verið svona óhollt
ef forfeður okkar voru gerðir til að borða það?
MATUR HELLISBÚANS
Ef litið er til mataræðis til forna
kemur kjöt oftast upp í hugann. Jurtafæði var mikilvægara
en gögn fornleifafræðinga benda til.
DR. WRANGHAM FORNLEIFAFRÆÐINGUR, HARVARD
Menn gátu treyst því að hvarvetna hefðu þeir aðgengi að jurtafæði.
Algengar hugmyndir um mataræði fornmanna
DR. DOMINY FORNLEIFAFRÆÐINGUR
eru frá fyrri hluta síðustu aldar.
Þá fundust merkar fornleifar, dýrabein og verkfæri sem virtust
hafa verið notuð við slátrun eða lemstrun dýra.
Þess vegna töldum við að kjöt hefði gegnt
veigameira hlutverki í mataræði fornmanna
en efni stóðu til.
Meiri áhersla hefur verið á varðveislu fornra beina og steina
DR. WARINNER FORNLEIFAERFÐAFRÆÐINGUR
en jurta. Þetta hefur skekkt hugmyndir fólks.
Ef við lítum til óratíma
varðveitast steinar og verkfæri mun betur en jurtir sem brotna hratt niður.
Á síðasta áratug höfum við komist að því
að örsmáir steingervingar jurta varðveitast ansi vel.
Við höfum því beint sjónum okkar aftur að fornsteinöld
og fundið gnótt af vísbendingum um jurtir.
FORNMINJASÝNING GRÆNMETISHÁTÍÐ FORNMANNA
Þróuð tækni sem nýttist við greiningu á beinum skylmingaþræla
nýtist vísindamönnum einnig til að skoða verkfæri,
bein og tennur forfeðra okkar.
Í ljós hefur komið að frummenn voru að mestu jurtaætur.
GRÆNMETISÆTUR TIL FORNA
Ástæðan er einföld.
Maðurinn er ekki erfðafræðilega, líkamlega eða lífeðlisfræðilega gerður
til að neyta kjöts.
Á hinn bóginn hentar okkur vel að neyta jurta.
Meltingarvegur okkar er lengri en í öðrum kjötætum.
Það gerir okkur kleift að melta jurtir
og trefjar sem þurfa lengri tíma til meltingar.
LÍKAMI OG MELTINGARVEGUR
Við getum heldur ekki framleitt eigið C vítamín.
C vítamín finnst í jurtum og þetta er því vísbending
um hve háð við erum jurtum í raun.
Þess vegna sjáum við marga liti ólíkt kjötætum
sem hafa tvílitaskynjun. Við sjáum fleiri liti.
ÞRÍLITASKYNJUN TVÍLITASKYNJUN
Það er afar mikilvægt, ekki síst ef finna þarf ferska, þroskaða ávexti.
Mannsheilinn þarfnast glúkósa.
DR. THOMAS ERFÐAFRÆÐINGUR
Hann er vandfýsinn og vill engan annan orkugjafa.
Það fæst ekki mikill glúkósi úr kjöti.
Það þarf að borða annað til að næra svo stóran heila
og fljótlegasta leiðin til að fá glúkósa er að borða kolvetni.
Hvað með tennurnar?
Eru þær ekki sönnun þess að kjöt hentar okkur vel?
Ætla mætti að vígtennur prímata
tengdust kjötáti en svo er ekki.
Þegar karlkyns górilla ógnar öðru karldýri
sýnir hann ógurlegar og langar vígtennurnar.
Kjötætur hafa hins vegar sérstakar tennur
sem líkjast skærablöðum.
Kjötætur rífa kjötið af beinunum og kyngja því.
Tennur í mönnum eru kantaðar og ekki beittar.
Þær henta til að merja og mylja seigar jurtir.
Í munninum höfum við bestu vísbendinguna
um heppilegt mataræði. Það er ekki kjöt.
Ef þú færir á slóðir forfeðranna á tímum þeirra,
væri oddhvasst spjót ekki besti búnaðurinn til að taka með sér.
Mikilvægast er að hafa þekkingu
á ætum jurtum.
Nú kom þetta heim og saman.
Ástæða þess að matur úr dýraríkinu hentar okkur ekki
er sú að líkaminn er ekki gerður fyrir hann.
Það er ekki rétti orkugjafinn.
Það eina sem stóð út af var B12.
Það er mikilvægt vítamín sem allir sögðu mér
að kæmi eingöngu úr dýraafurðum.
En dýr gefa okkur ekki B12 eftir allt saman.
Framleiðandi B12 er baktería sem dýrin neyta
og er í jarðvegi og vatni.
Dýrin eru bara milliliður, líkt og á við um prótínin.
Fyrir tíma verksmiðjubúskapar gátu menn og dýr
fengið B12 með jarðvegsörðum utan á jurtunum.
Eða með því að drekka vatn úr ám og fljótum.
Skordýraeitur, sýklalyf og klór drepa aftur á móti bakteríuna
sem framleiðir vítamínið
svo nú þarf að gefa búfénaði B12 fæðubótarefni.
39% mældust með lítið B12-magn, þar með taldir þeir sem borða kjöt.
Tryggasta leiðin til að fá nóg B12,
hvort sem fólk borðar kjöt eða ekki, er að taka fæðubótarefni.
Þegar Scott var búinn að vera mánuð á 3.500 metra leið sinni,
DAGUR 34
var hann talsvert frá methraða.
Á fyrstu vikunni rifnaði lærvöðvi.
Ég varð að finna út hvernig ég gæti lokið þessu.
Engir hvíldardagar þegar reynt er við met af þessu tagi.
Gerum þetta!
Ég varð að ná mér á sama tíma og ég krafði líkamann til hins ítrasta.
Ég vaknaði á hverjum morgni
og gerði það sama.
Ég varð að treysta því að þjálfunin og næringin
dygði til að koma mér á fætur.
Klukkan er 4.30 og ég bæti 80 kílómetrum við.
Scott hefur aðeins 12 daga til að slá metið
en á enn eftir ófarna 885 kílómetra.
Nýtt úrkomumet var slegið í Vermont þegar ég fór þar um.
Ég var engan veginn undirbúinn fyrir það.
Ég reyndi að bæta upp töfina sem meiðslin höfðu valdið
og ná upp mettíma. Ég svaf tvo til þrjá tíma
eða skemur, margar nætur í röð.
Ég fór yfir afskekkt svæði
og var 26 tíma á ferðinni í einni lotu.
Fjölmörg fjöll eru á Appalasíu-stígnum.
Þau eru endalaus.
Þegar ég kom til New Hampshire
gerðu hvítu fjöllin
út af við mig.
Innan við tvær vikur eru til stefnu og Patrik æfir stíft
fyrir fyrstu mettilraunina.
Hann vill lyfta meiri þyngd en nokkur annar.
Ég byrjaði að lyfta þegar ég var 14 ára
því ég var lítill og væskilslegur á þeim tíma.
Mig langaði að vera hetja sem kæmi til hjálpar ef á reyndi.
Þetta eru foreldrar mínir.
Þegar ég var fjögurra ára lentu foreldrar mínir og yngri systir,
sem þá var sex mánaða, í bílslysi.
Og
mamma var sú eina sem lifði af.
Sem strákur dreymdi mig um að verða ofursterkur
svo ég gæti losað fólk út ef það festist inni í bíl.
Allir viðstaddir vissu að Patrik kramdi ekki bara bíl þennan dag.
Þetta var goðsögn úr barnæsku.
-Steik er matur karlmannsins. -Úr hráefni sem strákar þurfa.
Borðaðu eins og maður, maður.
Fáir skilja þetta betur en ég því ég tilheyrði
þessum heimi.
Steik
er fyrir karlmenn.
Áfram, kjöt.
Í auglýsingum eru sýndir hamborgarar,
-George Foreman við grillið. -Já.
Stóru samlokurnar og allt þetta.
Borðaðu og vertu mettur eins og maður.
Markaðssetning kjöts er hreint frábær.
Matur alvöru manns.
Að selja hugmyndina um að alvöru menn borði kjöt.
Þú ert karlmannlegri með vænan borgara í hönd.
Fólk þarf að skilja að þetta er markaðssetning,
ekki raunveruleiki.
Komum inn í skoðunarherbergi.
Karlmannlegur karlmaður
er í mínum huga sá sem býr yfir styrk, þreki,
DR. SPITZ ÞVAGFÆRALÆKNIR
kynorku og frjósemi.
Vísindarannsóknir sýna
að því meira kjöt sem menn borða
þeim mun fyrr missa þeir karlmennskuna.
Blóðrannsóknin á ruðningsmönnunum sýndi hvernig ein máltíð
getur haft áhrif á blóðflæði í öllum líkamanum.
Ég bað dr. Spitz um að gera tilraun
á þremur íþróttamönnum í háskóla.
Í þetta sinn beindist tilraunin að tilteknu líkamssvæði karlmanna.
Jæja.
Hér er líkan af getnaðarlimi.
Dr. Spitz er aðalfulltrúi í þvagfæralækningum
hjá bandarísku læknasamtökunum.
Hann skrifaði Bókina um liminn.
BÓKIN UM LIMINN A. SPITZ
Þið setjið þennan búnað sjálfir á ykkur.
Hring er komið fyrir neðst á limnum
og öðrum hring efst á limnum,
rétt fyrir neðan reðurhúfuna.
Hann herðist sjálfkrafa nógu mikið
til að nema ris, aukið ummáli
og að nú sé eitthvað að gerast.
Við skoðum hvaða áhrif máltíð hefur
á næturris hjá ykkur.
Þið borðið tvenns konar máltíðir.
Fyrra kvöldið fengu strákarnir vefjur
með kjöti.
Nauti, kjúklingi og svínakjöti.
GRASALIÐ-LÍFRÆNT RÆKTAÐ
Þetta var gæðakjöt, grasalið og lífrænt ræktað.
Seinna kvöldið fengu þeir svipaðar vefjur
„KJÖT“ ÚR JURTARÍKINU
en nú var prótínið úr jurtaríkinu, ekki dýraríkinu.
-Þetta er gott. -Ég hélt að þetta yrði óætt.
Ég segi það satt.
Ég átti von á að fá salat en ekki vefju.
Í þessari tilraun eru gerðar mælingar á eðlilegri líkamsstarfsemi
hjá karlmönnum meðan þeir sofa.
NÓTT 1
Hluti af líkamsstarfsemi karlmanna er stinning og ris
sem á sér stað meðan þeir sofa.
Þegar þeim rís hold nemur tækið það
og safnar upplýsingum um styrk stinningarinnar
hve lengi hún varir og hve oft hún verður.
Við skoðum hvort máltíðin sem þeir fengu, hefur áhrif
á næturris þeirra.
NÓTT 2
Nú skoðum við niðurstöðurnar.
Mason. Þú færð niðurstöðurnar þínar fyrst.
-Geggjað. -Taktu þær úr umslaginu.
-Allt í lagi. -Fínt er.
Því meira sem ummálið er þeim mun meiri er stinningin.
Þú sérð að fyrri hringurinn
sem sýnir nóttina eftir kjötmáltíðina, er minni.
KJÖT
Stinning er minni en eftir vegan-máltíðina.
JURTIR: 8,89% AUKNING
Lítum nú á seinna blaðið.
-Almáttugur. -Þar er samantekt
á fjölda risa og lengd þeirra
yfir nóttina.
Litla súlan þarna
-sýnir ekki stærð limsins. -Mér líður illa.
JURTIR: 303% AUKNING
Þetta er ekki stærð limsins heldur samanlagður tími
-sem þú hafðir ris um nóttina. -Vá.
-Blake. Skoðum niðurstöðurnar þínar. -Nei.
Allt í lagi.
-Rólegur. -Ég er tilbúinn.
-Sjáðu, aftur. -Já.
Eins og hjá Mason varð meira ris
JURTIR: 8,79% AUKNING
eftir jurtafæðið en kjötmáltíðina.
Skoðum hve oft þér reis hold.
Vá.
JURTIR: 477% AUKNING
-Þetta munar næstum 500 prósentum. -Þetta er rosalegt.
-Tilbúinn, Blake? -Réttu mér gögnin.
Gjörðu svo vel.
Hjá þér var 13% munur
á stinningunni.
JURTIR: 15,54% AUKNING
Lítum á
hve oft þér stóð og hve lengi risið varði.
Maður minn.
-Sýndu það. -Já, engan mótþróa.
JURTIR: 312% AUKNING
Þetta er klukkutími, félagi.
Viðbrögðin voru svipuð hjá ykkur öllum, annars vegar við kjötinu
-og hins vegar jurtafæðinu. -Þetta er bilun.
Þegar ég var strákur og sá stóran mann borða steik,
hugsaði ég með mér að svona vildi ég vera.
Ef ég sá einhvern panta salat...
„Þessi er linur.“
-Einmitt. -Hvað er þessi gaur að spá?
Nú finnst mér líklegt að steikar-gaurinn sé linur
og hinn harður.
Þegar þið bjóðið kærustunni út að borða á Valentínusardag,
hvert ætlið þið með hana?
Á Græna grillið.
-Græna grillið. -Sammála.
Þetta er ekki vísindaleg rannsókn
en niðurstöðurnar eru spennandi.
Ég held að þetta veki marga til umhugsunar.
Þá sem hafa getnaðarlim
og líka þá sem hrífast af þeim sem hafa getnaðarlim.
Umræðan um ris var áhugaverð
og leiddi hugann að hormónastarfsemi.
Sérstaklega testósteróni.
Ég hef aldrei á ævinni borðað kjötbita
og aldrei átt í vandræðum með testósterón.
Í blóðprufum eru öll gildin há,
DELGADO VAXTARRÆKTARMAÐUR
þar sem þau eiga að vera. Vöðvarnir stækka auðveldlega.
Samanburðarrannsóknir á körlum sem borða dýraafurðir
og þeim sem ekki gera það, hafa ítrekað sannað
að testósterón helst óbreytt.
Mér fannst það ótrúlegt því í jurtafæði
er oft soya-prótín og ég vissi ekki betur
en það væri hlaðið estrógeni.
Ég fjalla oft um mat, líka mat með soya-afurðum.
Um 20-30% segja í ummælum
SOYA EYKUR ESTRÓGEN
að soya hækki estrógen-gildin.
Það er ekki rétt.
Í soya er plöntu-estrógen, eða phytoestrogen.
Það lítur út eins og estrógen en getur haft þveröfuga verkun
með því að hindra suma estrógen-viðtakana
og fyrirbyggja að líkaminn nýti estrógen úr fæðunni.
Estrógen er í dýraafurðum,
kjúklingi, eggjum og mjólkurvörum
og getur haft veruleg áhrif á hormónabúskap okkar.
Við það eitt að drekka kúamjólk geta estrógen-gildin hækkað
um 26% á einum klukkutíma.
ESTRÓGEN TESTÓSTERÓN
Og á sama tíma lækkað testósterón-gildin um 18%.
Kortisól er annað hormón sem er nátengt mataræði.
Þetta streituhormón tengist minni vöðvamassa
og aukinni líkamsfitu.
Rannsóknir sýna að hjá þeim sem hætta neyslu dýraafurða
og neyta kolvetnisríkrar jurtafæðu í staðinn,
lækka kortisól-gildin um 27 prósent.
KORTISÓL
Ég hafði alltaf heyrt þetta.
Ekki grennast og ekki skera niður. Vegan.
MISCHA JANIEC
Fæðan er svo kolvetnisrík.
Ég hef aldrei verið í betra formi en nú.
Einfalt.
Ég vissi að unnin kolvetni, eins og hvítt hveiti og sykur
geta leitt til þyngdaraukningar en ég vissi ekki
að óunnin kolvetni, eins og hafrar, bananar og sætar kartöflur
eru talin draga úr líkamsfitu.
ÞREKÆFINGAR TILRAUN
Í átta vikna tilraun kom í ljós
að þeir sem neyttu hæfilegs magns af kolvetnum
bættu við sig 1,3 kg af vöðvamassa
meðan þátttakendur á lágkolvetnafæði töpuðu vöðvamassa.
Vaxtaræktarfólk er gjarnan á lágkolvetnafæði
þannig að eftir tvær vikur án kolvetna
eru þeir eins og svefndraugar.
Ég er baksviðs og borða öll þau kolvetni sem mig lystir.
Ég er spurður hvernig ég geti það og samt verið svona skorinn.
EKKERT KJÖT
Ég kynntist Charity, konu Derricks í Nashville.
Hún er atvinnukokkur og áhrifamikil þegar kemur að breyttu mataræði.
Gaman að kynnast þér.
Þegar ég byrjaði að elda jurtafæði gerði ég stóra skammta
og sendi til Derricks í hádeginu.
Annars hafði hann ekkert annað en meðlætið, svolítið salat.
Þú hefur séð Derrick. Hann verður ekki saddur
af nokkrum salatblöðum.
Ég nýt þess að borða og tók sjálfan mig á sálfræðinni í byrjun.
Ég sannfærði mig um að bragð skipti engu máli.
Þetta var engin fórn.
Hún hélt áfram að elda ostapasta og kjúklingavængi.
En úr jurtaríkinu.
Þetta snýst um að nýta áhuga á matargerð
og fara að nota betra hráefni.
Ég fór með matinn í matsalinn og félagarnir komu
og gerðu stólpagrín að mér.
Ég gerði þetta samt
því ég vildi verða betri leikmaður.
Og það er náttúrlega liðinu í hag.
Félögunum fannst maturinn ilma vel
og báðu mig að senda sér mat.
Ég var ánægð með það.
Fyrst voru þetta fimm strákar
en nú er leikárið hálfnað og þeir eru orðnir þrettán.
Það stóð ekki til að gera þetta að atvinnurekstri.
Við höfum ekki spilað aukaleiki í fimmtán ár.
GESTIR TENNESSEE TITAN
Ég geri allt í mínu valdi til að styðja liðið.
Sæl. Hvað segirðu?
Allt gott. Vonandi ertu svangur.
JURRELL CASEY VARNARMAÐUR
Sunnudagar til sælu.
BRIAN ORAKPO
Við félagarnir hlökkum alltaf til að borða saman eftir leik.
TYE SMITH BAKVÖRÐUR
Hvað segirðu?
-Ertu svangur? -Já.
DAQUAN JONES VARNARMAÐUR
Það er fjör í eldhúsinu.
Þetta eru jurtaborgarar.
Ég grilla þá og þeir ilma og bragðast eins og kjöt.
Hér er ostapasta með trufflum, kjúklingavængir,
Sesarsalat með grænkáli,
stökkt rósakál með reyktri sósu
og í eftirrétt er ostakaka með hnetusmjöri.
-Já. -Já.
-Takk, elskan. -Takk.
Hafið þið allir borðað matinn hennar Charity?
Hvaða hugmyndir höfðuð þið áður?
Ég baktalaði ykkur nú fyrstu vikurnar.
Taldir þú að kjöt styrkti íþróttamenn?
Ég hélt það einmitt.
Það sem ég lærði í æsku er lygi.
Ég hélt að ég myndi sakna kjötsins.
Ég hef ekki hugsað um það.
Ég er orkumeiri og sterkari. Þetta var ótrúlegt.
Hvað um bragðið?
-Þetta er mjög bragðgott. -Og alltaf girnilegt.
Ég sá matinn þeirra í búningsherberginu
og smakkaði hann. Ég fann mun, í alvöru.
Ég stóð mig alltaf vel á vellinum.
Skoraðir þú ekki fyrsta snertimarkið á nýja mataræðinu?
Jú.
Eftir hálft ár á nýja mataræðinu hafði ég meiri styrk
og meira þrek en áður. Endurhæfingin gekk vel.
Heilsufar pabba fór batnandi.
Fjölskyldan tók þátt í þessu með mér.
Samt var ég fúll. Af hverju var þetta ekki alkunna?
Ég minntist afa míns sem dó úr hjartasjúkdómi 63 ára.
Hann hafði reykt í meira en fjörutíu ár.
Fallhlífahermaður sem ánetjaðist reykingum
STERKAR TAUGAR MEÐ CAMEL
í seinni heimsstyrjöldinni.
Þá var ungu fólki talin trú um að reykingar væru heilsusamlegar.
Átrúnaðargoðið Babe Ruth.
Frægt íþróttafólk var fengið til að auglýsa tóbak.
Það var ímynd hreysti og heilbrigðis.
SÍGARETTUR HAFNABOLTAMANNSINS
Carl Furillo vill létta sígarettu eftir leik með Dodgers.
-Auðvitað Camel. -Um það leyti sem Babe Ruth lést
úr krabbameini í hálsi, rúmlega fimmtugur,
komu vísindasannanir á yfirborðið.
SÍGARETTUR SKAÐLEGAR HEILSU
-Markaðssetning tók nýja stefnu. -Samkvæmt könnuninni
reykja fleiri læknar Camel en nokkra aðra tegund.
Tóbaksfyrirtæki héldu því fram árum saman
DR. TERRY MASON HEILBRIGÐISSVIÐ
að sígarettur þeirra yllu ekki krabbameini.
ENGAR SANNANIR
Þeir greiddu vísindamönnum og tefldu þeim fram
JAFN TÆRT OG DRYKKJARVATN
til að gefa misvísandi yfirlýsingar.
ENGAR AUKAVERKANIR
NFL-LEIKUR AÐ KVÖLDI
-Þrátt fyrir þetta -Kauptu Marlboro
voru tóbaksauglýsingar bannaðar á íþróttaviðburðum.
Ekki leið á löngu þar til annar risaiðnaður reið á vaðið.
LOKAUPPGJÖR MCDONALD'S
-Og fór eins að. -Hvað er í töskunni?
-Big Mac. -Spilum upp á hann.
Með nýrri kynslóð íþróttafólks.
Líka mér.
Innan tíðar fóru að birtast neikvæðar upplýsingar
um dýraafurðir.
Matvælaiðnaðurinn beitir nú sömu aðferðum.
HRÆÐSLUÁRÓÐUR UM KRABBAMEIN
Hún er frá bandaríska nautgripasambandinu.
Nú verða svonefndir sérfræðingar ráðnir.
Ég er fyrst og fremst næringarfræðingur, vísindamaður og móðir.
Til að veita misvísandi upplýsingar.
Vilt þú sem sagt meina að unnar kjötvörur séu ekki krabbameinsvaldandi?
Ekki hefur verið sýnt fram á tengslin með skýrum hætti.
Gefið er í skyn að vafi leiki á því sem við erum að segja.
Það eru ekki orsakatengsl
milli unninna kjötvara og neinna krabbameina.
Mælir þú með minni kjötneyslu?
Nei, alls ekki.
Hvernig í ósköpunum eiga áhorfendur
að botna nokkuð í þessu?
MJÓLK ÁHÆTTA-DÁNARTÍÐNI
Margsannað er að tengsl eru milli dýraafurða
og margra banvænna sjúkdóma.
Ég komst að því að kjöt- mjólkur- og eggjaiðnaðurinn
vinnur leynilega og felur sig bak við tjöldin
SKIPAÐ AF MJÓLKURSAMLAGI
með því að fjármagna rannsóknir sem gefa aðrar niðurstöður.
STUTT AF EGGJASAMLAGI
Exponent er meðal fyrirtækja sem þiggja greiðslur.
STUTT AF SVÍNASAMBANDINU
Sama fyrirtæki gerði rannsóknir fyrir tóbaksframleiðendur
sem sýndi engin tengsl
milli óbeinna reykinga og krabbameins.
ÓBEINAR REYKINGAR VALDA EKKI KRABBAMEINI
Exponent hefur stundað rannsóknir í 50 ár og birt niðurstöður
sem ógna heilsu fólks. Viðfangsefnin eru frá asbesti,
arseniki og kvikasilfri til dýrafæðu.
Þessi aðferð virkar algjörlega
DR. D. KATZ FORVARNARSETRI YALE
fyrir þá sem selja matvæli
og þá sem selja lyf gegn sjúkdómum sem slæm matvæli orsaka.
Þetta hentar fjölmiðlum líka mjög vel
því þeir geta fært nýjar fréttir daglega um mataræði.
VIÐVÖRUN KÓLESTERÓL
-Enn eina ferðina. -Nýjar ráðleggingar
eru ruglingslegar af ásettu ráði.
KOSTAKJÖR Á MAT?
NÝTT MATARÆÐI
-Egg eru holl. -Ánægjulegt.
Góðar eggjafréttir.
-Það er í lagi að borða beikon. -Sannarlega.
MORGUNFRÉTTIR
-Smjör? -Smjör er aftur í tísku.
BORÐIÐ SMJÖR -VÍSINDAMENN TÖLDU FITU ÓVIN. ÞAÐ VAR RANGT
þrátt fyrir misvísandi efni í fjölmiðlum,
er almenn og víðtæk sátt um mikilvægi þess
að stuðla að heilsusamlegu mataræði. Það stefnir allt að sama ósi
hvort sem það er fituríkt, fitusnautt hákolvetna eða lágkolvetna.
Alls staðar og samkvæmt öllum rannsóknum
er heilsusamlegt mataræði alltaf mestmegnis úr jurtaríkinu.
VIKTORÍUFOSS, ZIMBABWE
Ég taldi mig hafa svipt hulunni af leyndarmálum dýraafurðaiðnaðarins.
Þá var mér boðið að þjálfa hóp skæruliða í Zimbabwe
fyrir sérstakt verkefni.
Farið varlega og gangið á steinunum.
Einmitt.
Þeir eru á lista yfir dýr í bráðri útrýmingarhættu.
Aðeins fimm þúsund dýr eru eftir á jörðinni.
Þeir eru í útrýmingarhættu sökum veiða
því hornin eru verðmæt.
Tæpir 90 þúsund dalir fást fyrir kílóið.
Damien Mander var áður leyniskytta í sérverkefnum.
Hann fór í tólf herferðir til Íraks.
Hann stofnaði jafnframt alþjóðleg samtök gegn veiðiþjófnaði.
Ef veiðiþjófur hefur öxi eða hníf þarf að afvopna hann.
Já, einmitt.
Hann ætlar að beita hnífnum.
Hérna.
Við erum öflugasta sérsveitin í verndun dýranna.
Við grípum inn í og stöðvum blæðingarnar.
-Er allt í lagi? -Já, ég held mig við AK-47 riffilinn.
-Já. -Gerðu það.
Ég gerði það sem alla stráka dreymir um, stökk úr þyrlum og sprengdi upp.
Fæstir gera slíkt nema í PlayStation.
Ég kom til Afríku í leit að ævintýri sem átti að vara í sex mánuði.
Ég sá fíl. Karldýr sem var sundurskorið í framan.
Tennurnar voru horfnar og hann var dauður
af því einhvern langaði að hafa fílabein á skrifborðinu.
-Hvað er svona launsátur kallað? -Línulegt.
Línulegt launsátur.
Ég hafði þekkingu og fé til að liðsinna veiðivörðunum.
Beitið aðeins því valdi sem nauðsynlegt er.
Ég ákvað að helga líf mitt aðstoð
við þessa menn og verndun dýranna.
ALÞJÓÐASAMTÖK GEGN VEIÐIÞJÓFNAÐI
Þótt ég hafi tekið þessa ákvörðun
og farið í daglegar eftirlitsferðir
til að bjarga lífi eins dýrs, kom ég heim að kvöldi
og setti annað dýr á eldinn.
Ég vissi að ég var...
Ótrúverðugur.
Ég teygði siðgæðið eins og mér hentaði
og fannst þeir sem ekki borðuðu kjöt vera einhverjir vegan
sem visnuðu upp eins og baunagras.
Réttlætingin var sú að í heiminum væri nóg af kúm
og þær dæju ekki út.
Því lengur sem ég velti þessu fyrir mér þeim mun sáttari var ég
við það sem ég vissi að væri rétt.
Einfaldasta leiðin til að bjarga dýrum er að leggja þau sér ekki til munns.
Hugmyndir um að við þurfum kjöt til að fá prótín
er kjaftæði.
Sjáðu til dæmis górillu. Hún stútar þér á augnabliki.
Hvað borðar hún?
Ég geri bara það sama og gráu hlunkarnir þarna
sem við reynum að vernda.
Ég held mig bara við jurtaríkið.
Landið er óbyggt og fimm milljón ekrur. Veiðiverðirnir vernda það
og villt dýr í útrýmingarhættu.
Dýra- og náttúrulífinu stafar þó mest ógn af kjötiðnaðinum
og fólki sem heldur áfram að leggja undir sig land,
það sem eftir er af þessari náttúrulegu
víðáttu.
Skref fyrir skref, metra fyrir metra, kílómetra fyrir kílómetra.
BEITILAND DÝRA RÆKTAÐ LAND FÓLKS
Þrír fjórðu af landbúnaðarsvæðum í heiminum
eru nýtt fyrir búfjárrækt.
Líffræðilegur fjölbreytileiki geldur fyrir það.
Hver er meginorsök búsvæðaeyðingar?
Það er búfjárgeirinn.
Framleiðsla á kjöti, mjólk, eggjum og fiski notar 83 prósent ræktaðs lands.
Hún sér heiminum þó aðeins fyrir 18 prósentum af hitaeiningum.
Ástæða þess að búfénaður þarf svo mikið landsvæði
er að dýrin eru aðeins milliliður. Að jafnaði neyta þau sex sinnum
meira af prótínum en skila sér í afurðum þeirra.
Yfir 70 milljarða dýra er neytt árlega í heiminum.
Víðáttumikil landsvæði þarf til að rækta fóður fyrir þessi dýr
og er þetta því orðin helsta ástæðan fyrir skógareyðingu.
Búskapurinn krefst einnig gríðarlegs vatnsmagns.
Óeðlilega hátt hlutfall ferskvatns fer í kjötframleiðslu.
Fjórðungur af öllum ám í heiminum renna ekki lengur til sjávar
því við notum svo mikið vatn í framleiðslu dýrafóðurs.
Vatn er næring kornsins.
Kornið er næring nautgripa sem síðan verða nautakjöt.
Einn hamborgari krefst 2.400 lítra af vatni.
Það er fjári mikið vatn.
Samtals fer fjórðungur
af ferskvatnsnotkun mannsins í að framleiða dýraafurðir.
Gjörnýting vatns er ekki eina vandamálið
heldur einnig vatnsmengun.
Úrgangur búfénaðar í Bandaríkjunum er næstum fimmtíu sinnum meiri
en úrgangur allra íbúanna til samans.
Hann mengar ár, stöðuvötn og grunnvatn um gervöll Bandaríkin .
Af búfjárræktun stafa
15 prósent af heildarlosun af mannavöldum.
Til að setja það í samhengi er það álíka mikið
og öll losun vegna allra farartækja í heiminum.
Allra flugvéla, lesta, bíla, flutningabíla og skipa.
Landbúnaður á ekki aðeins sök á helstu ógn mannlífs á jörðinni
í framtíðinni. Hann felur einnig í sér
stærstu og mikilvægustu lausnina.
KJÖTNEYSLA HEIMURINN-BANDARÍKIN
Kjötneysla í Bandaríkjunum er þreföld á við meðalneyslu heimsins.
Með því að hætta neyslu dýraafurða
LOSUN Í BANDARÍKJUNUM 73%
minnkar losun í landbúnaði um allt að 73 prósent
og árlega sparast milljón lítrar af vatni á hvern íbúa.
Slík breyting yrði til þess að losa um landsvæði á stærð við Afríku.
Með því móti minnkaði útrýmingarhætta
margra vistkerfa og tegunda í heiminum.
Þessi boðskapur skiptir miklu máli. Fyrir heilsufar fólks
og fyrir umhverfið.
Því meiri jurtaafurðir og því minni dýraafurðir, þeim mun betra.
VINIR SLÖKKVILIÐS Í NEW YORK
Nú vissi ég hve miklu máli skiptir að við breytum matarvenjum okkar.
Ég fór aftur til Brooklyn í leit að vonarneista.
-Hvernig hefur þú það? -Þetta er gott.
Þetta er gott.
-130 yfir 80. -Sko til.
-Fórstu eftir leiðbeiningum alla vikuna? -Já.
-Er það? -Já.
-Gott hjá þér. -Eftir máltíðina
þurfti ég ekki að setjast eða leggja mig.
-Ég var orkumikill. -Einmitt.
Ég var tilbúinn að hjóla eða fara á hlaupabrettið.
Eða slökkva elda.
-Ég missti fimm kíló, sagði hún. -Fimm kíló?
-Já. -Var kólesterólið 262?
-Já. -Það er miklu hærra en við viljum sjá.
Einmitt.
-Í dag mældist það 176. -Vá, það munar 100.
-Það er frábært. -Já.
-Takk. -Blóðþrýstingurinn lækkaði um 16.
-Það er mjög gott. -Slagþrýstingurinn.
Og þanþrýstingur lækkaði um tvo. 130 yfir 82 í stað 146 yfir 84.
-Frábært. Klessu. -Já.
Kólesterólið var 270.
Þú veist að það er mjög hátt.
-Já, þeir slepptu sér. -Slepptu þeir sér?
-Á læknastofunni. -En veistu hvað?
Nú ættu þeir að sleppa sér því í dag mældist það 169.
Það eru góðar fréttir.
-169? -Þú lækkaðir um 107.
Það er ótrúlegt.
Nú er staðan svona.
Eftir sjö daga lækkaði kólesteról að jafnaði um 21.
Þyngdartap var að meðaltali 2,7 kíló.
Í stað þess að hafa kransæðar sem líta svona út
eruð þið á leiðinni að hafa kransæðar
sem líta svona út. Við vitum að algengasta dánarorsök
hjá slökkviliðsmönnum er hjartaáfall.
Þetta er sjúkdómur sem þróast vegna mataræðis.
Þið þurfið ekki að vera
tölfræðileg stærð.
Læknirinn vildi að ég tæki statín.
Ég leit á það og mér fannst
það svindl. Ég var viss um að það væri heilbrigðari
og varanlegri leið.
Þegar þetta tækifæri gafst,
greip ég það.
Þegar fólk borðar hollan, óunnin mat úr jurtaríkinu
verður breyting á genunum. Það kviknar á þeim góðu
og slökknar á þeim slæmu.
Gen eru fornæmi, ekki örlög.
Þótt foreldrar og frændgarður
hafi dáið úr sykursýki, krabbameini eða hjartasjúkdómi,
þarf það ekki að gilda um þig.
FORT BRAGG NORÐUR KARÓLÍNU
Þegar ég kemst hingað, reisi ég mig
og skalla hann í andlitið.
Ég náði fullum bata á nýja mataræðinu.
Og er farinn að kenna sjálfsvörn aftur.
FLUGHER OG SÉRSVEITIR
Eða tekið hann hér og niður.
Ég var með nýtt mikilvægt verkefni.
Innri varnir.
Þið getið bætt blóðstreymið. Þá berst súrefni
og aukin næring til vöðvanna.
Með sannleikann um næringu að vopni
get ég nú verndað fleiri líf en nokkru sinni fyrr.
-Þetta er gott. -Er það?
Síðustu lambakóteletturnar á fimmkall. Á einhver fimmkall?
GÆÐASLÁTRARI
James!
-Hvernig líður þér? -Mjög vel.
Ég las að líkurnar væru 85 prósent
á fyrsta hjartaáfalli
og að það væri banvænt.
Það eru miklar líkur.
Og mér finnst ég
blessaður.
Hann á afmæli hann pabbi
Hann á afmæli í dag.
Takk.
Við ákváðum að feta vegan-veginn og nú drekkum við soya-mjólk.
Marsha sér til þess að ég fái grænmetið mitt.
Hún gefur ekkert eftir.
-Hvað ertu gamall? -Sjötíu og eins.
Sjötíu og eins.
-Ég er eins árs. -Og glaður að vera hér.
Hvað er að frétta?
Bruce Lee vissi að leitin að sannleikanum væri einskis nýt
nema gripið væri til aðgerða til að nýta hann.
Það er best að gefa gott fordæmi.
Flestir segjast ekki geta orðið vegan.
Það er rétt. Þetta er ferli.
Ég ætla að gefa ykkur vegan-súkkulaði.
Fólk heldur að til að gera breytingar
þurfi að gera allt eða ekkert. Það er ekki raunin.
Ef þú segir fólki að það verði að hætta að borða kjöt
svarar það: „Farðu í rassgat. Ekki segja mér hvað ég á að borða.“
Ef þú útskýrir þetta og hvetur fólk til að prófa einu sinni í viku,
slaka bara á kjötneyslunni.
Fyrir fimmtíu árum talaði enginn um
að hægt væri að fá prótínin úr grænmeti.
Nú er fjöldinn allur af íþróttafólki,
atvinnufólk í íþróttum í hverskyns íþróttagreinum
sem hefur náð frábærum árangri og heldur sig frá dýraafurðum.
Lewis Hamilton vinnur Grand Prix í Þýskalandi.
Alla langar að líða vel og líta vel út.
Líkaminn þarf rétta orkugjafa.
Mér hefur aldrei liðið betur og ég er 32 ára.
Frá 20 kemur hann aftur að 15. Og Matthews fer
og skorar snertimark fyrir Titans.
Ég man ekki eftir þvílíkri endurkomu. Þetta er ótrúlegt.
Þetta var besta leikárið hjá okkur í 15 ár.
Orakpo og Derrick Morgan herja á honum.
Fjórtán liðsmenn voru á jurtafæði.
Jurrell Casey. Brian Orakpo.
Vörnin hjá Titan var besti hluti leiksins.
Guð minn almáttugur.
Þetta er búið að vera besta leikár Derricks Morgan á ferlinum.
-Titan er á leið í úrslit. -Okkur tókst þetta, elskan.
Sigur í úrslitum á afmælisdaginn minn
er hátindur ferilsins til þessa.
Allir eru að tala um vörnina og þetta mataræði.
Það voru morgunverðarvefjurnar.
Þær koma þér í úrslit.
3.250 KM DAGUR 43
Þegar Scott kom á Katahdin-fjall
hafði þrautseigja hans spurst út og fólk flykktist að.
Eftir 46 daga og 3.500 kílómetra,
hafði Scott aðeins fáa tíma til að slá metið.
Þetta er mesta þyngd sem nokkur maður hefur borið
á herðum sér. Patrick reynir við 555 kíló.
TORONTO, KANADA
Þetta er viðurkennt Guinness-heimsmet.
Líkaminn hefur gríðarlega mikla burði.
Hægt er að komast upp úr dimmustu holu
ef maður lætur ekki deigan síga og heldur áfram.
Ég geri þetta.
Nú er komið að því.
Tilraun við nýtt heimsmet.
Scott Jurek er í hópi bestu ofurmaraþon-hlaupara.
Appalasíu-stígurinn er nýjasta afrekið.
Þetta tekur flesta fimm til sjö mánuði.
Jurek fór stíginn á 46 dögum, átta tímum og sjö mínútum.
Hann bætti metið um þrjár klukkustundir.
Já!
Vegan orka.
Já.
Þetta tókst.
Þetta er ekki spurning um að vera stærstur og sterkastur.
Þetta er spurning um hvernig styrkurinn er nýttur
og hvernig þú nýtir kraftinn sem þú býrð yfir.
Ég byrja daginn á risastórum þeytingi með svolitlu grænu í.
Eins og grænkáli, spínati og ertuprótíni.
Pönnukökurnar eru bestar, mér finnst morgunmatur alltaf góður.
Það er alltaf pönnukökutími.
Ristað brauð með hnetusmjöri er æði. Grænmetisborgari í hádeginu.
Mér finnst avókadó sérstaklega gott. Ég er háður því.
Stór salatskál með grænmeti og kínóa. Ég kalla þetta salattrogið.
Í kvöldmat getur það verið hvað sem er frá japönsku í mexíkóskt.
Indverskur og tælenskur matur er í miklu uppáhaldi.
Pizza er góð. Ef ég vil gera vel við mig,
-rosalega vel, þá er það lasagna. -Ef þér finnst kjúklinganaggar góðir
eru til vegannaggar. Eða kjötbollur,
-þá eru til vegan kjötbollur. -Mikið af pizzu, pasta og borgurum.
Stundum allt í sömu máltíð.